چاککردنی گەسک؛ هونەری دەستی دایکانی کورد لە ڕابردوودا
پێشەکی
لە ڕابردووی نەهێندە دووردا، پێش ئەوەی گەسکی پلاستیکی و کارگەیی بێتە ناو ماڵەکان، دایکانی کورد خۆیان بە دەستی خۆیان گەسکـیان دروست دەکرد بۆ پاککردنەوەی ماڵ و شوێنەکان. ئەم کارە تەنها پیشەیەکی سادە نەبوو، بەڵکو هونەرێکی دەستی بوو کە لە دایکەوە بۆ کچ دەگواسترایەوە و بەشێک بوو لە کەلەپووری ژیانی ڕۆژانەی کورد.
گەسک چییە؟
گەسک بریتییە لە ئامرازێک کە لە ڕابردوودا بۆ گەسکدان و پاککردنەوەی زەوی، حەوشە، هەیوان و ژوورەکان بەکاردەهات. ئەم گەسکە لە ڕووەک و دار و پووش دروست دەکرا و چەندین جۆری هەبوو.
جۆرەکانی گەسکی کوردی
١. گەسکی پووش
لە پووشی گەنم یان جۆ دروست دەکرا
بۆ خاوێنکردنەوەی حەوشە و شوێنە گەورەکان بەکاردەهات
گەورەتر و قایمتر بوو
٢. گەسکی ماڵ (گسکی ناسک)
لە ڕووەکی تایبەتی گەسک یان لقە بچووکەکانی دار دروست دەکرا
بۆ پاککردنەوەی ژوور و ناو ماڵ بەکاردەهات
ناسکتر و نەرمتر بوو
٣. کۆڵەگەسک (گەسکی تەپاڵە)
تایبەت بوو بۆ کۆکردنەوەی تەپاڵە و خۆڵ
له کۆنه گەسکی قوڵه، چرپی و پوشکە سازدەکرا
٤. گەسکەگڕاڵک
تایبەت بوو بۆ خاوێنکردنەوەی حەوشە و کۆڵان
له گیایەکی شاخی هەر بەو ناوە سازدەکرا
چۆن گەسک دروست دەکرا؟
هەنگاوی یەکەم: کۆکردنەوەی کەرەستەکان
دایکان لە وەرزی هاوین و پاییز:
پووشی گەنم و جۆیان کۆدەکردەوە
لقە بچووک و نەرمەکانی داریان دەبڕی (وەک لقەکانی بێ، گۆێز یان دارە تایبەتەکان)
ڕووەکی وشکیان کۆدەکردەوە کە قایم و ڕێک بوون
هەنگاوی دووهەم: ئامادەکردنی کەرەستەکان
پووش یان لقەکانیان بە باشی وشک دەکردەوە
دواتر بە شێوەیەکی ڕێک و یەکسان ڕێکیان دەخست
درێژییەکی گونجاویان دەدا (نزیکەی ٥٠-٤٠ سم)
هەنگاوی سێهەم: بەستنەوە
ئەمە گرنگترین بەش بوو:
کەرەستە ڕێکخراوەکانیان بە دەوری یەکتر دەبەست
بە داوی بەهێز یان ڕیس یان بەن دەیان بەست
ناوەڕاستیان قایم دەبەست تا شل نەبێتەوە
سەرەکەیان بە شێوەیەکی پان یان بازنەیی دەهێشتەوە بۆ بە دەست گرتن
هەنگاوی چوارەم: دەستە (دەسک)
بۆ گەسکە گەورەکان: دەستەیەکی دارینیان دروست دەکرد
بۆ گەسکە بچووکەکان: هەر هەمان پووشەکانیان بە شێوەیەکی توند دەبەست بۆ ئەوەی ببێتە دەستە
بەکارهێنانی گەسک
- گەسکی دروستکراو بۆ چەندین مەبەست بەکاردەهات:
- گەسکدانی حەوشە، کۆڵان و هەیوان
- پاککردنەوەی ژوور و ناو ماڵ
- کۆکردنەوەی تەپاڵە و خۆڵ
- پاککردنەوەی سەرگوێلک و شوێنەکانی دەرەوە
گرنگی کولتووری و کۆمەڵایەتی
- چاککردنی گەسک تەنها کارێکی ئاسایی نەبوو، بەڵکو:
- نیشانی زیرەکی و دەستپاکی دایکانی کورد بوو
- خۆبژێویی و بەکارهێنانی کەرەستەی سروشتی بوو
- گواستنەوەی ئەزموون لە نەوەیەک بۆ نەوەی تر
- پاراستنی ژینگە (چونکە کەرەستەی سروشتی بوو و پلاستیکی تێدا بەکارنەدەهات)
- هەستی بەهای کار و ئیش بوو لە لای منداڵان
ئایا ئێستاش گەسک دروست دەکرێت؟
لەگەڵ هاتنی جاڕوو و گەسکی کارگەیی و پلاستیکی و برقی (کارەبایی)، زۆربەی ماڵەکان ئەم جۆرە گەسکە کۆنانەیان وەلاناوە. بەڵام:
- هێشتاش لە هەندێک گوند و ناوچەی لادێ دەبینرێت
- وەک کاری دەستی و هونەری لە پێشانگاکان دەفرۆشرێت
- هەندێک کەس بۆ مەبەستی کولتووری یان یادگاری دروستی دەکەن
- وەک بەشێک لە کەلەپووری کوردی دەپارێزرێت
قسەی کۆتایی
چاککردنی گەسک لەلایەن دایکانی کوردەوە، نمونەیەکی زیندوو بوو لە زیرەکی، دەستپاکی و خۆبژێویی ژنی کورد. ئەم کارە سادەیە، کە ئێستا لەوانەیە بچووک دەرکەوێت، لە ڕابردوودا بەشێک بوو لە هونەری ژیان و کەلەپووری نەتەوەیی.
پێویستە ئەم جۆرە کارانە تۆمار بکرێن، وێنەیان بکێشرێت و بۆ نەوەی نوێ باس بکرێن تا وەک بەشێک لە میراتی کلتووری کورد بمێننەوە.
تێبینی: ئەم وتارە بە مەبەستی پاراستنی یادەوەری و کەلەپووری ژیانی ڕابردووی کورد نووسراوە.
بارکردنی سەرنجەکان...