سەرکانی؛ قوتابخانەی فۆلکلۆر و کولتووری ژنانی کورد
لە لێکۆڵینەوەکانی فۆلکلۆری کوردیدا، «سەرکانی» تەنیا سەرچاوەیەکی ئاو نەبوو کە بەشێک له ژیانی مادی گوند پێکبهێنێت؛ بەڵکوو ناوەندێکی کۆمەڵایەتی، ڕۆژنامەیەکی زیندوو و قوتابخانەیەکی نەدیو بوو بۆ گواستنەوەی ئەزموون، پەند و کولتوور لە نێوان نەوەکانی ژنانی کورددا.
لە نێو دەستاوێژی فۆلکلۆر و کولتووری گەلی کورددا، شوێنە سروشتییەکان تەنیا سەرچاوەی ژیانی مادی نەبوون، بەڵکوو ناوەندی ئاڵوگۆڕی کۆمەڵایەتی، هونەری و پەروەردەیی بوون. یەکێک لە گرنگترین و بەرچاوترینی ئەم شوێنانە «سەرکانی» (سەرچاوەی ئاوی دێ) بوو. ئەو شوێنەی کە بەرەبەیانان و ئێواران، ژنان و کچانی دێ بە جەڕه و گۆزە و تەشتەکانیانەوە ڕوویان لێ دەکرد، لەڕاستیدا شانۆی سەرەکیی ژیانی کۆمەڵایەتی و کولتووری ژنانی کورد بوو.
ماندووبوونێک کە بوو بە هۆکاری یەکگرتن و هاوبەشی
هاتنی ئاو بۆ ماڵ لەو سەردەمەدا کارێکی ئاسان نەبوو. ژنان و کچان بە پێیان دەچوون بۆ کانی، دەفر و گۆزەکانیان پڕ دەکرد لە ئاوی سارد و پاکی سەرچاوەکان. لەوێوە، دەستیان دەکرد بە شوتنی قاپ و کەچکەکان. دەنگی لێکخشانی قاپە فافۆن و مس و برنجییەکان لەگەڵ دەنگی ئاوی سەرکانیدا، مۆسیقایەکی ڕۆژانەی ژیانی گوندی پێک دەهێنا.لە لایەکی دیکەوە، بەشی شیو کردن و جلک شوتن خۆی جیهانێکی تری هەبوو. ژنان بە تەشتەکانیان لە تەنیشت ئاوەکەدا دادەنیشتن، جلکەکانیان دەکوتایەوە و بە بەردی شیو کردن یان بە دەست، پاشماوەی خاک و زەحمەتی ژیانیان لێ دەشوتنەوە. ئەم کارە ماندووکەرە، کە ئەگەر تاکەکەسی بووایە بارێکی قورس و تاڵ بوو، بەهۆی کۆبوونەوەی کۆمەڵایەتییەوە دەبوو بە ساتگەلی پڕ لە خۆشی، هاوبەشی و یارمەتیدانی یەکتر.
سەرکانی؛ ڕۆژنامەی زیندوو و ئاژانسی هەواڵی گوند
کاتێک دەستەکان بە کارەکانەوە سەرقاڵ بوون، زمانەکانیش وەگەڕ دەکەوتن. سەرکانی ببوو بە ناوەندی بڵاوکردنەوەی هەواڵ و باسی ناو دێ و گوندەکانی دەوروبەر. لێرەوە بوو کە هەواڵی دروێنە، بووک هێنان، نەخۆشی، لەدایکبوون و تەنانەت قسە و باسی بازاڕ و شارۆچکەکانی دووریش دەبیسترا.کچە لاوەکان و بووک و نوێبووکەکان لە سەرکانییەوە فێری ئەوە دەبوون کە لە دێ و گوندەکانی دیکەدا چی دەگوزەرێت. پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لێرەوە بەهێزتر دەبوون، کێشە و ناکۆکییە بچووکەکان بە وتووێژ لەسەر تەشت و قاپ و قاچاخ چارەسەر دەکران و هاوسۆزی و هاوکاری لە نێوان ژنانی دێدا دروست دەبوو. سەرکانی وەک "تۆڕێکی کۆمەڵایەتی" واڵا دەبوو کە هیچ سنوورێکی نەبوو.
قوتابخانەی نەدیوی فۆلکلۆر: پەند، نەسیحەت و گواستنەوەی ئەزموون
بەڵام گرنگترین بەشی سەرکانی لە ڕوانگەی فۆلکلۆرەوە، ئەو جەوە پەروەردەیی و ئەخلاقییە بوو کە لە لایەن ژنانی بەتەمەن و دایکانەوە بۆ کچە لاوەکان و بووکە نوێکان دروست دەکرا. لە نێوان دەنگی ئاو و شوتنی جلکەکاندا، داپیرەکان و دایکان دەستیان دەکرد بە گێڕانەوەی چیرۆک، پەند و نەسیحەت.ئەوان فێری کچانیان دەکرد کە چۆن ژیان بەڕێوەببەن، چۆن هاموشۆ لەگەڵ مێرد، خەسو، ئەندامانی دیکەی بنەماڵە و هاوسێدا بکەن. باسی بەرەکەتی ئاو، پیرۆزی ژیان، قەناعەت، و چۆنیەتی بەرگرتن لە ئەستەمەکانی ژیان دەکرا. نەسیحەتەکانی سەرکانی، تەنیا وشەی ئاسایی نەبوون؛ بەڵکو ئەزموونی تەواوی ژیانی ژنانێک بوون کە خۆیان لەو ڕێگایەدا گەورە بوون و پیر بوون. کچێک کە لە سەرکانی گوێی لە گێڕانەوەی پەندی باوباپیران و نەسیحەتی دایکان دەبوو، لە ماڵەوە دەبوو بە ژنێکی بەهێز، ئارام و بەڕێوەبەری باشی بنەماڵه.
تەوەرە فۆلکلۆرییەکان: چیرۆک، گۆرانی و ئاوێنەکان
جگە لە باس و نەسیحەت، سەرکانی ناوەندی زیندووکردنەوەی فۆلکلۆری دەمەوە بوو. ژنان لە کاتی شیو کردندا گۆرانی و بەیتەکانی خۆکیان دەکوت بۆ ئەوەی ماندووبوون لەبیر بکەن و ئاهەنگێک بخەنە ناو کارەکەیانەوە. هەروەها گێڕانەوەی چیرۆکە فۆلکلۆرییەکان (ئەفسانەکان و چیرۆکی گەورەپیاوان و ئاژەڵان) لەوێوە بۆ نەوەی نوێ دەگواستراوە. ئاوێنە و نەریتەکانی پەیوەست بە ئاو، باوەڕەکانی پەیوەست بە سەرچاوەکانی ئاو و پیرۆزکردنیان، هەموو لەو جەوەدا دەگواسترانەوە.کۆتایی: لەدەستدانی گەنجینەیەکی کولتووری
ئەمڕۆ ئاو هاتۆتە ناو ماڵەکان، شێرە و لوولەکێشی کاریان ساکارتر کردووە و مەکینەی شوشتنی جلەکان و قاپەکان جێگای ئەو دەستانەی گرتووەتەوە کە بە سەنگینی و خۆشەویستی جلک و قاپیان دەشوت. تەکنەلۆژیا ژیانی ئاسانتر کردووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو گەرمی و یەکگرتوییە کۆمەڵایەتییە، ئەو پەیوەندییە ڕۆحییە لە نێوان نەوەکان و ئەو قوتابخانەی ژیانی سەرکانیمان لەدەست داوە.سەرکانی ئەمڕۆ تەنیا شوێنێکی مێژوویی و یادگارییە، بەڵام ئەو دەنگە شەقەشەقە قاپانە، ئەو پێکەنین و باسانە، ئەو گۆرانییانە و نەسیحەتانەی دایکان، هەتا هەتایە لە گۆشەی دڵ و یادەوەریی ئێمەدا دەمێننەوە وەک گەنجینەیەکی بەنرخی فۆلکلۆری کوردی. ئەرکی ئێمەیە کە ئەم میراتە نەدیوە، لە ڕێگەی نووسین و لێکۆڵینەوەوە بۆ نەوەکانی داهاتوو بپارێزین.
بارکردنی سەرنجەکان...