قسمت دوم
حرف صدادار ‹ه› در واقع از لحاظ تلفظ معادل علامت فتحه (ــَـ) در زبان فارسی است و تنها شکل ظاهری آنها باهم فرق دارد به صورتی که در فارسی همانند زبان عربی جزو اعراب (حرکت) بوده ولی در زبان کردی به صورت یک حرف ‹ه› یا ‹ـه› در آخر بخشی از کلمه یا انتهای آن قرار میگیرد. به نمونه‌های زیر دقت کنید:
حرف صدادار ‹ێ› از لحاظ تلفظ معادل علامت کسره (ــِـ) در زبان فارسی است و تنها شکل ظاهری آنها باهم فرق دارد به صورتی که در فارسی همانند زبان عربی جزو اعراب (حرکت) بوده ولی در زبان کردی به صورت یک حرف ‹ێ› یا ‹ێـ› در کلمه قرار میگیرد. البته در زبان فارسی در بعضی کلمات این علامت کسره به صورت ‹ه› یا ‹ـه› نوشته میشود ولی به همان شیوه‌ی کسره تلفظ میگردد. به نمونه‌های زیر دقت کنید:
حرف صدادار ‹ۆ› در حقیقت از لحاظ تلفظ معادل علامت ضمّه (ــُـ) در زبان فارسی است و تنها شکل ظاهری آنها باهم فرق دارد به صورتی که در فارسی همانند زبان عربی جزو اعراب (حرکت) بوده ولی در زبان کردی به صورت یک حرف ‹ۆ› در کلمه قرار میگیرد. البته ناگفته نماند که در زبان فارسی در بعضی کلمات این علامت ضمه به صورت یک حرف ‹و› نیز نوشته میشود ولی به همان شیوه‌ی ضمه تلفظ میگردد. به نمونه‌های زیر دقت کنید:
هشتمین و آخرین حرف صدادار زبان کردی که در قسمت الفبا به آن اشاره گردید ‹بزرۆکه› یا ‹کورته‌بزوێن› است که در واقع علامت یا حرفی برای آن وجود ندارد تا در کلمه قرار گیرد و تنها در مواقع لازم صدای خود را ظاهر میسازد. در زبان کردی با حروف لاتین، حرف ‹i› برای این منظور در نظر گرفته شده است. این حرف در فارسی معادل ندارد ولی در زبانهای دیگر همچون ترکی و انگلیسی نیز تلفظ آن موجود است. در زبان عربی آن را کسره‌ی مختلسه یا ناپیدا میخوانند. تلفظ این حرف کوتاهتر از کسره (ێ) بوده و به سکون نزدیک است. فارسی زبانان به علت عدم وجود این علامت در زبان فارسی، هنگام تلفظ کلمات کردی یا انگلیسی از ‹کسره› یا ‹ایـ› استفاده مینمایند. برای نمونه به تلفظ کلمات انگلیسی و کردی زیر در زبان فارسی دقت نمایید:
هرگاه در ابتدای کلمه دو حرف بیصدا به دنبال هم بیایند، آوردن ‹بزرۆکه› در میان آنها الزامی خواهد بود. اگر در آخر کلمه دو حرف بیصدا به دنبال هم بیایند، آمدن ‹بزرۆکه› در میان آنها بستگی به نحوی تلفظ آن کلمه دارد. اگر در وسط کلمه دو حرف بیصدا پشت سر هم بیایند به طوریکه هر حرف به یک بخش جداگانه از کلمه متعلق باشند، بین آنها ‹بزرۆکه› نمیآید. در زیر تعدادی کلمه که دارای ‹بزرۆکه› هستند آورده شده و حروفی که ‹بزرۆکه› روی آنها اثرگذار بوده، با رنگی دیگر مشخص شده‌اند:
تا اینجا با حروف بیصدا و صدادار در زبان کردی آشنا شدیم. گفتیم که تعداد حروف بیصدا 29 حرف و حروف صدادار 8 حرف هستند. حروف بیصدا به کمک حروف صدادار تلفظ می‌شوند و از روی تعداد حروف صدادار در هر کلمه، تعداد بخش‌های آن کلمه نیز به دست می‌آید. در زبانهای مختلف دنیا گاهی به طور استثنا دو یا چند حرف صدادار بدون فاصله به دنبال یکدیگر در یک بخش می‌آیند که تلفظ به خصوصی را پدید می‌آورند و آن را صدادار مرکب یا «Diphthong» می‌گویند.
در اینجا تلفظ دو حرف «وێ» به دنبال هم و یا دو حرف «وی» پشت سر هم را در کلمات بررسی می‌کنیم:
کلماتی نظیر کوێر ، شوێن ، خوێن و هه‌نگوین را در نظر بگیرید. در رابطه با ترکیب این حروف و تلفظ آنها در کلمه، دو نظر عمده نزد اساتید وجود دارد که در تجزیه حرف به حرف کلمه‌ی «خوێن» هر یک را بیان می‌کنیم.
نظر اول این است که واقعاً این دو حرف هر دو صدادار هستند و ترکیب آنها به صورت «و+ێ» یا «و+ی» است:
نظر دوم بدین صورت است که در این کلمات حروف صدادار مرکب وجود ندارد و تلفظ به خصوص حرف‌های «وێ» و «وی» در این کلمات تحت تاثیر حروف ماقبل آنها می‌باشد:
یعنی در کلمه فوق بزرۆکه به عنوان یک حرف صدادار کوتاه باعث ایجاد تغییر آوایی در تلفظ گردیده است.
در کلمات ذکر شده‌ی دیگر نیز وضع به همین منوال می‌باشد (کوێر ، شوێن و هه‌نگوین).
حرف «ئـ» (همزه‌ی اول کلمات)
این حرف در ابتدای کلمات مورد استفاده قرار میگیرد. برای نمونه به این کلمات توجه نمایید:
البته با ترکیب دو کلمه به شرطی که حرف آغازین کلمه‌ی دوم «ئـ» باشد، وضع اندکی فرق می‌کند. و ممکن است تغییراتی در ترکیب دو کلمه ایجاد شده و یا حتی حرف «ئـ» حذف شود. برای مثال:
حرف «ڕ» («ر» درشت)
می‌دانیم که برای تلفظ حرف «ر» معمولی نوک زبان به پشت دندان‌های بالایی جلو نزدیک میشود. حال برای تلفظ حرف «ڕ» می‌بایست نوک زبان به قسمت بالاتر یعنی ابتدای نرمکام بچسبد و در آخر تلفظ به پشت دندان‌های بالایی برسد.ذکر این نکته ضروری است که ماهیت حروف «ر» و «ڕ» با هم متفاوت بوده و در حین اینکه تلفظ متفاوتی دارند، کلمات متفاوتی را نیز می‌سازند. برای نمونه به تلفظ و معنی جفت کلمه‌های زیر توجه نمایید:
بارکردنی سەرنجەکان...